II. CHỈ RA KHÔNG PHẢI LÀ TỰ NHIÊN

Kinh : Phật bảo Ông Anan: “Nay Ta phương tiện chỉ bày chân thật bảo ông như thế, ông còn chưa ngộ mà lầm cho là Tự Nhiên !
“Anan, nếu chắc là Tự Nhiên, tự phải chỉ rõ thể tánh của Tự Nhiên. Ông hãy xét trong cái Thấy Diệu Minh đó, lấy cái gì làm tự thể? Cái Thấy đó lấy cái sáng làm tự thể ư? Lấy cái tối làm tự thể ư ? Lấy hư không làm tự thể ư ? Lấy cái ngăn bít làm tự thể ư ?
“Anan, nếu cái sáng là tự thể thì lẽ ra không thấy cái tối ! Nếu lấy cái không làm tự thể thì lẽ ra không thấy được ngăn bít. Như vậy cho đến lấy cái tướng tối làm tự thể thì đến khi sáng, thì cái tánh thấy phải diệt mất, làm sao còn thây cái sáng?"

Thông rằng: Nói rằng tự nhiên tức là nói tự thể vốn y nhiên thường trụ chẳng biến đổi. Vậy cái tánh thấy mầu sáng này lấy cái thấy sáng làm tự nhiên ư ? Lấy cái thấy tối làm tự nhiên ư ? Lấy thấy hư không làm tự nhiên ư ? Lây ngăn bít làm tự nhiên ư ? Nếu tự nhiên thấy sáng thì lẽ ra không thấy tối ! Nếu tự nhiên thấy hư không thì lẽ ra không thấy ngăn bít ! Nếu tùy duyên mà biến đổi thì cái thể chẳng phải là tự nhiên vậy.
Hoặc nói cái thấy ấy là cái thể của tự nhiên ; sáng, tối, hư không, ngăn bít tùy duyên mà thấy, há chẳng phải tự nhiên ư ? Nhưng giả sử không có sáng, tối, hư không và ngăn bít thì cái thấy dùng vào đâu ? Cái gọi là tự nhiên ấy đều thành đoạn diệt đấy thôi.
Ở đây chỉ bác bỏ là không thể lây tự nhiên làm tánh thấy, chứ chẳng phải nói rằng cái tánh thấy do sáng, tối, không, bít mà có. Nếu luận về chỗ sanh khởi từ đâu thì Tánh Thấy tuy chẳng do sáng, tối, không, bít mà có, lại từ Bổn Giác Diệu Minh lưu xuất ra. Nhưng thế thì Bổn Giác Diệu Minh lấy gì làm tự thể, thật mở miệng chẳng nói được !
Tổ Thạch sương ban đầu ở Tổ Quy Sơn làm người giã gạo. Một hôm, đang sàng gạo, Tổ Quy Sơn nói: "Vật của thí chủ chớ làm rơi rớt."
Ngài nói: "Chẳng có rơi rớt."
Tổ Quy Sơn nhặt được một hột gạo trên mặt đất, rồi nói: "Ông nói chẳng rơi rớt, vậy cái này là cái gì ?"
Ngài Thạch Sương không đáp được.
Tổ Quy Sơn lại nói " "Chớ khinh thường một hột gạo này. Trăm ngàn hột đều do một hột này sanh ra."
Ngài Thạch Sương nói rằng : "Trăm ngàn hột từ một hột ấy sanh ra, chưa rõ một hột ấy từ chỗ nào sanh ?" i
Tổ Quy Sơn ha hả cười lớn, quay về phương trượng.
Tối đến, Tổ Quy thượng đường nói: "Này đại chúng, trong hột gạo có sâu, các người hãy xem cho kỹ!"
Ôi ! Tìm cầu tự thể của cái sanh ra này chẳng thể dược ! Chỗ nào để an lập cái tên Tự Nhiên đây ? Cho nên gọi ấy là Tự Nhiên thì chẳng phải !